θαλασσαιμίες

Οι θαλασσαιμίες είναι κληρονομικές ανωμαλίες παραγωγής αιμοσφαιρίνης, στις οποίες η πρωτογενής επιπλοκή είναι μία ποσοτική ανεπάρκεια είτε της β-σφαιρίνης που οδηγεί στην β-θαλασσαιμία, είτε της α-σφαιρίνης που οδηγεί στην α-θαλασσαιμία. Ο όρος θαλασσαιμία προέρχεται από την Ελληνική λέξη θάλασσα εξαιτίας της σχετικά υψηλής συχνότητας αυτών των ανωμαλιών στους πληθυσμούς που ζουν γύρω από τη Μεσόγειο θάλασσα.

Στη φυσιολογική κατάσταση παράγονται ίσες ποσότητες αλυσίδων α & β, έτσι ώστε να μπορούν να συνδιαστούν στοιχειομετρικά και να παραχθούν τα σωστά τετραμερή (α2β2) της αιμισφαιρίνης. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα ερυθροκύτταρα σε έναν φυσιολογικό ενήλικα έχουν υψηλή συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης και έναν όγκο περίπου 90 μm3.

 

Α-θαλασσαιμία

Η α-θαλασσαιμία χαρακτηρίζεται από μία σχετική ανεπάρκεια των αλυσίδων της α-σφαιρίνης, αλλά φυσιολογική παραγωγή των αλυσίδων της β-σφαιρίνης. Η παραγωγή των α-αλυσίδων θα οδηγήσει στον σχηματισμό φυσιολογικών τετραμερών, αλλά η περίσσεια β-αλυσίδων που υπάρχει, θα οδηγήσει στον σχηματισμό τετραμερών β-αλυσίδων (β4). Αυτή η αιμοσφαιρίνη που ονομάζεται αιμοσφαιρίνη Η (HbH), μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή έγκλειστων σωματιδίων μέσα στα ερυθροκύτταρα ατόμων με α-θαλασσαιμία. Συνολικά στο αννθρώπινο γονιδίωμα, υπάρχουν 4 γονίδια α-σφαιρίνης στη φυσιολογική κατάσταση. Οι α-θαλασσαιμίες έχουν σχέση με την απενεργοποίηση του ενός εώς και των τεσσάρων αυτών γονιδίων. Η βαρύτητα της νόσου και ο χαρακτηρισμός της ποικιλλει ανάλογα με τον αριθμό των λειτουργικών γονιδίων όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα:

Αριθμός λειτουργικών γονιδίων Γονότυπος Φαινότυπος
4 αα/αα Φυσιολογικός
3 α-/αα

Ετερόζυγος α-θαλασσαιμία

<<Σιωπηλός Φορέας>>
2 --/αα

Ετερόζυγος α-θαλασσαιμία

<<Στίγμα α-θαλασσαιμία>>
1 α-/α-

Ετερόζυγος α-θαλασσαιμία

<<Στίγμα α-θαλασσαιμία>>
1 α-/--

Νόσος HbH

HbH = β4
- --/-- Εμβρυϊκός Ύδρωπας με Ηb του Bart’s (γ=4)

Έκτός της τελευταίας περίπτωσης, όπου δεν υπάρχει κανένα λειτουργικό γονίδιο α-σφαιρίνης όλες οι υπόλοιπες δεν είναι θανατηφόρες και χαρακτηρίζονται από ελαφρές εώς σοβαρές αναιμίες ( περίπτωση νόσου HbH ). Η τελευταία περίπτωση οδηγεί σε θάνατο κατά την γέννηση ή ακόμη και στα αρχικά στάδια της κύησης.

Στο εργαστήριο μας πραγματοποιείται έλεγχος εκτός των ανωτέρω γονοτύπων και επιπλέον 30 μεταλλάξεων καλύπτοντας συνολικά ποσοστό >95% των καταγεγραμμένων κλινικών περιπτώσεων.

Β-θαλασσαιμία

Στη β-θαλασσαιμία είναι ανεπαρκείς οι αλυσίδες της β-σφαιρίνης. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η α-σφαιρίνη είναι σε περίσσεια και σχηματίζει ομοτετραμερή α4. Αυτά τα τετραμερή όμως είναι πολύ αδιάλυτα και καθιζάνουν μέσα στα ερυθροκύτταρα, οδηγώντας στην πρόωρη καταστροφή τους στο μυελό των οστών και σε σημαντική παγίδευσή τους στο σπλήνα.

Η γενετική της β-θαλασσαιμίας γίνεται πολύπλοκη λόγω του μεγάλου αριθμού διαφορετικών μεταλλάξεων που έχουν καταγραφεί και της ποικίλλης επίδρασης που εμφανίζουν, από ελαφρώς μειωμένη παραγωγή β-σφαιρίνης εώς ολική διακοπή της έκφρασης. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η θεραπεία αλλά και η συμβουλευτική του κάθε φορέα να είναι ειδική ανάλογα με την μετάλλαξη την οποία φέρει τόσο εκείνος όσο και πιθανώς ο σύντροφός του.

Λόγω της βαρύτητας των συμπτωμάτων των νόσων αυτών, ιδιαίτερα όταν απαντούνται σε ομοζυγωτία, καθώς και της συχνότητας εμφάνισης των μεταλλαγμένων αλληλομόρφων, ιδιαίτερα στον ελληνικό πληθυσμό, είναι απαραίτητος ο έλεγχός τους ειδικά σε οικογένειες με ιστορικό εμφάνισης αναιμιών. Στο εργαστήριο μας πραγματοποιείται έλεγχος περισσοτέρων από 50 μεταλλάξεων καλύπτοντας συνολικά ποσοστό >97% των καταγεγραμμένων κλινικών περιπτώσεων.

Για την εκτέλεση των παραπάνω εξετάσεων απαιτείται μικρή ποσότητα γενετικού υλικού, η οποία μπορεί να απομονωθεί από διάφορα βιολογικά υλικά όπως αίμα, σίελο, αμνιακό υγρό κ.α.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε εδώ.